Mùa Phật đản: Bài học 'buông bỏ cái tôi' của những người trẻ gồng mình sống ảo

Giữa mùa Phật đản, nhiều người trẻ tìm đến chùa không hẳn để cầu điều gì quá lớn. Có người chỉ ngồi im dưới sân chùa một lúc rồi về. Có người theo dõi hết buổi pháp thoại nhưng gần như không chắp tay khấn nguyện. Họ đến như tìm một khoảng lặng giữa những ngày đầu óc quá nhiều tiếng động.

ẢNH: TUỆ TÂM

Chia sẻ với hơn 500 phật tử tại tu viện Khánh An (phường An Phú Đông, TP.HCM) nhân mùa Phật đản, hòa thượng, tiến sĩ Phật học Thích Tâm Đức, Phó viện trưởng Học viện Phật giáo Việt Nam tại TP.HCM không nói nhiều về nghi lễ hay công đức. Điều vị hòa thượng nhắc đi nhắc lại lại là một thứ rất quen thuộc với con người hôm nay, đó là cái "tôi".

Theo hòa thượng, nhiều khổ đau của con người bắt đầu từ việc lúc nào cũng phải sống để giữ lấy một hình ảnh về bản thân. Phải giỏi hơn, thành công hơn, được công nhận nhiều hơn và luôn sợ mình thua kém người khác. Nhưng càng cố giữ, lòng người càng mệt.

Vừa thức dậy đã thấy mình chậm hơn cuộc đời

Hòa thượng Thích Tâm Đức nhắc đến 12 câu hỏi về cái "tôi" mà rất nhiều người hiện đại đang tự hỏi mình mỗi ngày mà không nhận ra. Bởi càng lớn lên, nhiều người trẻ dường như càng sống trong những câu hỏi không bao giờ dứt về bản thân, về vị trí của mình giữa cuộc đời và nỗi sợ bị chậm hơn người khác.

"Mình là ai giữa cuộc sống này, liệu mình có đang chậm hơn người khác, vì sao người kia hạnh phúc hơn mình và đến bao giờ mình mới cảm thấy đủ?", hòa thượng lấy ví dụ.

ẢNH: VŨ PHƯỢNG

Pháp đường chiều hôm ấy bỗng yên đi vài giây vì những điều vị hòa thượng nhắc tới nghe quá giống cảm giác của rất nhiều người trẻ bây giờ.

Có người vừa thức dậy đã cầm điện thoại xem người khác sống ra sao rồi vô thức so sánh với bản thân. Có người đi làm cả ngày nhưng tối về vẫn không ngủ được vì nghĩ mình chưa đủ giỏi, chưa đủ thành công hay chưa có cuộc sống như mong muốn. 

Dường như càng lớn lên, nhiều người càng mệt vì lúc nào cũng phải tự đánh giá chính mình.

Theo hòa thượng, càng nghĩ nhiều về bản thân, con người càng dễ mắc kẹt trong so sánh, tiếc nuối, lo âu và bất an. Có người ngoài 20 tuổi đã sống trong cảm giác mình chậm hơn cuộc đời. Có người ngoài 30 tuổi vẫn chưa thể ngủ yên vì nghĩ bản thân chưa đủ thành công… Càng bám chặt vào cái tôi, con người càng dễ tổn thương.

Hòa thượng chia sẻ, nhiều người bây giờ luôn sống trong trạng thái bất an dù cuộc sống vật chất không còn quá thiếu thốn. Họ không mệt vì đói nghèo, mà mệt vì lúc nào cũng phải trở thành "một ai đó".

Con người càng lớn càng sợ mất đi hình ảnh mình muốn giữ lại. Người trẻ sợ mình già đi quá nhanh. Người thành công sợ một ngày bị bỏ lại phía sau. Người từng được yêu thương lại sợ cảm giác bị lãng quên.

Và càng cố giữ lấy những điều vốn luôn thay đổi, lòng người càng nặng. Hòa thượng nhắc đến cụm từ "tâm viên ý mã" - tâm như khỉ chuyền cành, ý nghĩ như ngựa chạy.

ẢNH: TUỆ TÂM

Theo hòa thượng Thích Tâm Đức, tâm con người rất khó đứng yên. Thân đang ngồi đây nhưng đầu óc đã chạy sang chuyện ngày mai. Có khi thân đang nghe pháp nhưng vẫn nhớ đến một câu nói làm mình tổn thương hay một áp lực nào đó chưa giải quyết xong.

Có người không nhớ lần cuối cùng mình thật sự ngồi yên là khi nào, đầu óc lúc nào cũng đầy tiếng động. Có lẽ đó cũng là lý do ngày càng nhiều người trẻ tìm đến chùa. Không hẳn để cầu xin điều gì, mà chỉ để lòng mình được yên một chút.

Càng cố giữ hình ảnh hoàn hảo lòng người càng mệt

Trong buổi chia sẻ, hòa thượng cũng nói nhiều về việc con người tự dựng lên một phiên bản hoàn hảo của mình rồi đau khổ vì chính phiên bản ấy.

Điều đó càng rõ trong thời đại mạng xã hội, nơi ai cũng cố tạo ra một cuộc sống đáng ngưỡng mộ trên màn hình điện thoại. Người ta chỉnh sửa ảnh, xây dựng hình tượng và cố chứng minh rằng mình đang hạnh phúc, thành công. Nhưng phía sau những bức ảnh đẹp ấy, nhiều người lại đang rất mệt.

Có khi điều làm con người kiệt sức nhất không phải cuộc đời ngoài kia, mà là phiên bản hoàn hảo họ cố tạo ra để người khác nhìn thấy.

ẢNH: VŨ PHƯỢNG

Vị tiến sĩ Phật học cho rằng, con người thường bắt đầu khổ từ lúc nhìn quá kỹ vào điều mình muốn có. Ban đầu chỉ là thấy một món đồ đẹp, một người mình thích hay một cuộc sống đáng ngưỡng mộ trên mạng xã hội. Nhưng rồi từ lúc muốn giữ lấy, muốn sở hữu hay sợ mất đi, lòng người bắt đầu nặng.

Ngẫm kỹ, rất nhiều mệt mỏi hôm nay cũng bắt đầu từ đó. Có người làm việc đến kiệt sức nhưng vẫn cảm thấy mình chưa đủ giỏi. Có người mới ngoài 20 tuổi đã sống trong cảm giác lúc nào cũng sợ bị bỏ lại phía sau.

Hòa thượng nói có những áp lực mà người trẻ hôm nay đang tự đốt mình mỗi ngày mà không nhận ra. Đó là áp lực phải thành công nhanh hơn, phải kiếm nhiều tiền hơn, phải có cuộc sống đáng ngưỡng mộ hơn người khác. Càng chạy theo cảm giác mình chưa đủ, con người càng khó thấy nhẹ lòng.

Nhiều người trẻ hôm nay luôn có cảm giác mình phải đi thật nhanh. Phải có công việc tốt sớm hơn, kiếm được nhiều tiền sớm hơn và có một cuộc sống đủ đẹp để không thấy mình bị bỏ lại phía sau.

Hòa thượng giải thích, người ta không chỉ mệt vì công việc mà còn mệt vì hơn thua, mệt vì so sánh mệt vì lúc nào cũng phải cố trở thành phiên bản "tốt hơn" của chính mình.

Sau buổi chia sẻ của hòa thượng Thích Tâm Đức, thượng tọa Thích Trí Chơn, viện chủ tu viện Khánh An kể có nhiều người chỉ buồn một chuyện nhỏ nhưng lại giữ nó trong lòng rất lâu, rồi dần nghĩ mình là một người luôn bất hạnh.

Có người thất bại một lần rồi tự xem bản thân là kẻ thất bại. Có người bị tổn thương một giai đoạn nhưng lại nghĩ cả cuộc đời mình đầy thương tích. Theo thượng tọa, nhiều khi cảm xúc chỉ đi ngang qua, nhưng con người lại ôm nó vào mình quá chặt.

ẢNH: VŨ PHƯỢNG

"Càng đồng hóa cảm xúc với bản thân, con người càng khó bước ra khỏi nó. Một lời nói vô tình của người khác có thể bị giữ lại trong lòng suốt nhiều năm. Một ánh nhìn trên mạng xã hội cũng đủ khiến ai đó cảm thấy mình thua kém. Thế giới bên ngoài vốn không gây đau khổ nhiều như con người tưởng. Điều khiến người ta mệt hơn thường là cách tâm trí phản ứng với thế giới ấy", thượng tọa chia sẻ.

Theo thượng tọa Thích Trí Chơn, càng bám chặt vào cái tôi, con người càng dễ bị cảm xúc kéo đi. Và khi không còn nhìn mọi thứ bằng cái tôi quá lớn, lòng người mới bắt đầu nhẹ xuống.

Khép lại tuyến bài "Khi người trẻ đi tìm bình an", điều còn đọng lại có lẽ không phải những triết lý lớn lao, mà là mong muốn rất giản dị của nhiều người trẻ hôm nay, đó là được sống nhẹ lòng hơn giữa một cuộc đời quá nhiều áp lực và hơn thua.