Trên những chuyến tàu xuôi ngược Bắc – Nam xin phép mở trường, người thầy xứ Quảng mang theo hàng nghìn trang tài liệu, đề án, kế hoạch, kiên trì gõ cửa từng cơ quan, thuyết phục từng bộ, ngành và Chính phủ chấp thuận một mô hình giáo dục còn rất mới mẻ lúc bấy giờ. Trên hành trình ấy, ông đã nhận được sự đồng hành, ủng hộ và quyết đoán mở đường của nhiều nhà lãnh đạo đất nước và ngành giáo dục - đào tạo.

NGƯT, AHLĐ Lê Công Cơ
Hơn ba thập kỷ đã trôi qua, nhưng mỗi lần nhắc lại những tháng ngày gian khó ấy, NGƯT, AHLĐ Lê Công Cơ vẫn không giấu được xúc động. Những giọt nước mắt, những khoảng lặng và ký ức tưởng chừng còn nguyên vẹn như đưa người thầy đáng kính trở về với một hành trình chưa bao giờ cũ.
"Đã đi gần hết chặng đường
Mà sao cứ ngỡ còn đương nước đầu". (Lê Công Cơ)
Bởi vượt lên câu chuyện dựng xây một ngôi trường, hành trình ấy còn để lại bài học về bản lĩnh, khát vọng cống hiến và tinh thần dám nghĩ, dám làm của một người Đảng viên – những giá trị vẫn vẹn nguyên ý nghĩa trong Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.
Hơn 50 chuyến tàu và hành trình đi tìm một cơ chế chưa có tiền lệ
Sau hai cuộc trường chinh kháng chiến của dân tộc, người chiến sĩ – người thầy giáo Lê Công Cơ (bí danh Lê Phương Thảo) trở về mảnh đất Quảng Nam - Đà Nẵng cũ với nỗi day dứt khôn nguôi trước những vết thương chiến tranh chưa lành. Từ Điện Bàn, Hội An đến Duy Xuyên, Thăng Bình..., cả vùng đất rộng lớn vẫn còn chi chít những hố bom, vết đạn cuối những năm 70 đầu những năm 80 của thế kỷ trước. Cuộc sống người dân lúc đó còn bộn bề bao khó khăn. Trên những cương vị công tác khác nhau, từ Phó chủ tịch Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Quảng Nam - Đà Nẵng đến đại biểu Quốc hội khóa VIII đến Tổng giám đốc Du lịch Quảng Nam - Đà Nẵng và người kiến tạo dự án resort Furama - khách sạn 5 sao (trên bộ) đầu tiên của Việt Nam, trong ông vẫn luôn thường trực một món nợ với quê hương, với những đồng đội đã ngã xuống. Và tiếp đó, ông đã chọn giáo dục để trả món nợ ấy. Ý tưởng thành lập một trường đại học ngoài công lập ở miền Trung luôn được ấp ủ trong ông từ nhiều năm trước, khi nhận ra cơ hội học tập của người trẻ trên mảnh đất này còn không ít cách trở. Với ông, muốn quê hương đi lên, trước hết phải có những con người được học hành bài bản, có tri thức và năng lực làm chủ tương lai.
"Những năm tháng hoạt động nội thành, tôi là một giáo viên dạy toán, rồi giảng viên ở Viện Đại học Huế. Nghề giáo đã ăn sâu vào huyết quản và tôi nghĩ rằng, chỉ có giáo dục mới tạo ra sự thay đổi, mới đưa quê hương, dân tộc lên sánh vai cùng các cường quốc năm châu như lời Bác Hồ đã dạy. Quê hương muốn phát triển phải có những người con được học hành bài bản. Người trẻ miền Trung cần thêm cơ hội để tiếp cận tri thức, nghề nghiệp và những chân trời rộng mở hơn. Do đó, trong quá trình công tác, dựa vào các mối quan hệ, tôi đã tìm hiểu về việc thành lập trường đại học", thầy Cơ nhớ lại.
Nhưng từ ý tưởng đến hiện thực là cả một quãng đường không dễ vượt qua. Mô hình đại học ngoài công lập khi ấy còn khá mới mẻ, chưa có tiền lệ rõ ràng, trong khi hành lang pháp lý lại chưa hoàn thiện. Những người khởi xướng phải tự lần mò tìm hướng đi, vừa xây dựng đề án, vừa thuyết phục các cơ quan quản lý về sự cần thiết và khả năng tồn tại của một mô hình giáo dục mới. Trước khi nghĩ đến việc mở trường, ông đã bắt đầu bằng những bước đi nhỏ hơn. Trung tâm Anh ngữ Thực hành ra đời từ năm 1986; hay những năm sau đó, liên kết với Trường đại học Ngoại ngữ Hà Nội đào tạo Cử nhân tiếng Anh hệ tại chức, với Trường đại học Bách khoa Hà Nội đào tạo cao đẳng và kỹ sư ngành Công nghệ thông tin, với Trường đại học Sư phạm Huế và Sở Giáo dục Đà Nẵng giúp chuyển đổi trên 200 giáo viên dạy tiếng Nga sang học tiếng Anh… Tiếp đó là thành lập Trung tâm Đào tạo Điện tử - Tin học, trung tâm đầu tiên của loại hình này ở Đà Nẵng vào năm 1988 - những chiếc máy tính đầu tiên được đưa về đã mở ra một hướng đào tạo mới, đáp ứng nhu cầu tiếp cận công nghệ đang ngày càng rõ nét ở miền Trung.
Hai trung tâm Anh ngữ Thực hành và Điện tử - Tin học vừa là nơi tích lũy kinh nghiệm tổ chức đào tạo, vừa giúp thầy Lê Công Cơ kiểm chứng được nhu cầu học tập của xã hội. Nhưng đích đến mà ông luôn hướng tới vẫn là một trường đại học tư thục, nơi người trẻ miền Trung có thêm cơ hội tiếp cận giáo dục đại học ngay trên quê hương mình. "Khi ấy, mô hình đại học tư thục chưa được xã hội nhìn nhận đầy đủ. Nhiều người còn băn khoăn về khả năng tồn tại, chất lượng đào tạo và mục đích hoạt động của loại hình trường đại học này. Cơ chế pháp lý cũng chưa hoàn chỉnh, trong khi những thủ tục thành lập rất phức tạp, không có ai hướng dẫn. Tôi cùng những người bạn của mình đã bỏ ra hàng năm trời để xây dựng đề án, chỉnh sửa, bổ sung rồi lại liên tục tìm đến các cơ quan có thẩm quyền để xin ý kiến", thầy Cơ nhớ lại.

NGƯT, AHLĐ Lê Công Cơ
Những năm cuối thập niên 1980, khi là đại biểu Quốc hội khóa VIII, ông có cơ hội gặp gỡ Bộ trưởng Bộ Giáo dục & Đào tạo Trần Hồng Quân để trình bày ý tưởng thành lập trường đại học tư thục. Đề xuất khi ấy khiến Bộ trưởng không khỏi bất ngờ. Một mô hình giáo dục còn xa lạ, trong bối cảnh cơ chế quản lý đại học chủ yếu dựa vào hệ thống công lập, đặt ra không ít câu hỏi về định hướng, tổ chức và khả năng vận hành. "Anh Quân lúc ấy có bất ngờ bởi ý tưởng này. Tại sao lại là trường tư, liệu có chệch với định hướng của Đảng, Nhà nước hay không? Dù còn chút ngần ngại nhưng giáo sư Quân vẫn tiếp nhận các ý kiến và đồng ý hỗ trợ, thúc đẩy các đơn vị tìm hiểu và nghiên cứu." Không dừng lại ở đó, bên hành lang nghị trường, thầy Cơ đã tiếp cận Thủ tướng Võ Văn Kiệt, xin ít phút để trình bày sơ bộ về đề án. Sự đồng ý tiếp nhận và động viên tiếp tục hoàn thiện thủ tục của người đứng đầu Chính phủ lúc bấy giờ đã trở thành một điểm tựa tinh thần quan trọng đối với thầy Cơ, người đang theo đuổi một ý tưởng còn nhiều mới mẻ này.
Trở về Quảng Nam - Đà Nẵng, ông tìm gặp Bí thư Tỉnh ủy Mai Thúc Lân, chính thức trình bày đề án thành lập trường. Chủ trương được lãnh đạo tỉnh ủng hộ bằng văn bản. Tuy nhiên, sự đồng thuận về mặt chủ trương mới chỉ mở ra cánh cửa đầu tiên. Để một trường đại học thực sự được thành lập, ông và các cộng sự còn phải giải quyết hàng loạt yêu cầu về pháp lý, nguồn vốn, đất đai, cơ sở vật chất, đội ngũ giảng viên, và chương trình đào tạo. Bài toán nguồn lực cũng đặt gia đình ông trước những lựa chọn không dễ dàng. Để có những đồng vốn ban đầu xây dựng cơ sở vật chất, vợ chồng ông phải đem giấy tờ sở hữu ngôi nhà đang ở đi thế chấp ngân hàng, đồng thời vận động thêm bạn bè, những người cùng chia sẻ niềm tin vào con đường đã chọn cùng tham gia.
Rồi những chuyến tàu hỏa Đà Nẵng - Hà Nội bắt đầu trải dài ra. 37 chuyến đi trong gần 4 năm (1990-1994), mỗi chuyến mang theo những tập hồ sơ, tài liệu dày hàng nghìn trang, những bản thuyết minh và kiến nghị cần được giải trình. Có những bữa ăn vội trên tàu, những đêm gần như thức trắng để rà soát từng nội dung, từng căn cứ của đề án… Ông đi tàu tuyến Đà Nẵng - Hà Nội liên tục và nhiều đến mức nhân viên tàu hỏa có lúc còn nghi ngờ ông "buôn lậu" hàng gì. Mỗi khi đến Hà Nội, ông lại tiếp tục những cuộc gặp gỡ, chờ đợi, trao đổi với các cơ quan chức năng. Điều khó nhất đôi khi không phải là bổ sung một loại giấy tờ hay hoàn thiện một thủ tục, mà là để thuyết phục được các cơ quan quản lý rằng một mô hình đại học ngoài công lập có thể tồn tại, sẽ bảo đảm chất lượng và thực sự sẽ đóng góp cho xã hội. Mỗi lần trở về, hồ sơ có thể đã dày thêm, nhưng con đường phía trước vẫn chưa rõ điểm kết thúc.
Dám nghĩ, dám làm để dựng xây một đại học lấy nhân văn làm gốc
Đề án ban đầu mang tên Trường đại học Tư thục Miền Trung. Tuy nhiên, theo định hướng của Chính phủ lúc bấy giờ, tên gọi và mô hình phải điều chỉnh thành Đại học Dân lập Miền Trung. Một lần nữa, ông cùng cộng sự bắt tay chỉnh sửa, bổ sung và giải trình lại từ đầu. Những chuyến đi lại tiếp tục, những cuộc chờ đợi kéo dài, còn giấc mơ mở trường vẫn còn ở phía trước. "Đó là những tháng ngày gian nan, tưởng chừng như tôi sẽ phải dang dở giấc mơ lập trường. Bởi như anh Lâm Quang Thiệp - Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học lúc đó có nói: 'Chắc anh Cơ phải leo đến bậc thang thứ 10 ngàn mới may ra có giấy phép.' Khó khăn, tôi lại tìm đến anh Mai Thúc Lân, lúc đó là Phó chủ tịch Quốc hội và chị Nguyễn Thị Bình, Phó chủ tịch nước. Chính nhờ những lãnh đạo mang tư duy tiến bộ, đi trước thời cuộc ấy mà khát vọng, niềm tin của tôi lại bùng cháy để bước tiếp đến bậc thang thứ 10 ngàn ấy", thầy Cơ kể lại, nụ cười thấp thoáng khi nhớ về những tháng ngày với bao thử thách đó.
Tháng 11.1994, giữa những ngày Hà Nội rét mướt, ông quyết định xin gặp lại Thủ tướng Võ Văn Kiệt. Cuộc gặp và bút phê đồng ý của Thủ tướng đã tạo bước ngoặt cho hành trình vận động thành lập trường. Ngày 11.11.1994, Đại học Duy Tân chính thức được thành lập, trở thành một trong năm trường đại học ngoài công lập đầu tiên của cả nước và là trường đầu tiên thuộc mô hình này ở miền Trung.
Nhớ lại thời khắc cầm quyết định thành lập trường trên tay, ông kể về buổi chiều Hà Nội mưa phùn, gió rét. Từ Văn phòng Chính phủ trở về nhà trọ, ông đi bộ mà gần như quên cả cái lạnh xứ Bắc. Niềm vui và sự xúc động khiến nước mắt tuôn trào. Ước mơ được ấp ủ từ những năm đứng lớp, qua chiến tranh, qua những năm tháng công tác Nhà nước sau ngày đất nước thống nhất… cuối cùng đã có cơ hội trở thành hiện thực. Nhưng tờ quyết định thành lập chưa phải là dấu chấm hết cho hành trình gian nan. Đại học Duy Tân phải hoạt động suốt 6 năm theo quy chế tạm thời. Đến tháng 7 năm 2000, Chính phủ mới ban hành quy chế chính thức về tổ chức và hoạt động của Trường Đại học Dân lập. Ngay cả khi đã có tên trên hệ thống giáo dục đại học, những người sáng lập vẫn phải tiếp tục hoàn thiện mô hình tổ chức, từng bước tháo gỡ những vướng mắc trong một hành lang pháp lý còn đang hình thành cho giáo dục đại học ngoài công lập.
Những năm đầu, trường được giao chỉ tiêu tuyển sinh 500 sinh viên. Vốn, cơ sở vật chất, đội ngũ và kinh nghiệm quản trị ít nhiều đều thiếu hụt. Tên gọi Duy Tân cũng được lựa chọn sau nhiều suy ngẫm. Từ gợi ý của người bạn đời về phong trào Duy Tân ở miền Trung, ông liên tưởng đến tinh thần đổi mới của đất nước. Với ông, đã chọn con đường Duy Tân thì phải chấp nhận cái mới, mà cái mới luôn đi cùng những trở lực. Có lẽ, cái tên ấy cũng chính là sự gửi gắm của những người sáng lập vào ngôi trường vừa ra đời: "Dám bước qua những giới hạn đã có, không ngừng tìm tòi và đổi mới." 37 chuyến tàu năm nào đã đưa ông đi qua những cánh cửa cơ chế còn khép kín, để từ một ý tưởng chưa có tiền lệ đã hình thành nên một ngôi trường đại học ngoài công lập đầu tiên của miền Trung, đến nay đã có ít nhiều danh tiếng và thứ hạng trong nước cũng như trên thế giới.
Nhìn lại hành trình ấy, nổi lên trên tất cả là bản lĩnh dám nghĩ khác, dám đề xuất cách làm mới và dám kiên trì chịu trách nhiệm với lựa chọn đã đặt ra từ đầu. Người thầy xứ Quảng đã không chờ đợi khi mọi điều kiện trở nên đầy đủ mới bắt tay vào thực hiện khát vọng. Ông chủ động tìm kiếm cơ chế, huy động nguồn lực, thuyết phục những người còn hoài nghi và cùng cộng sự vượt qua bao khó khăn chưa từng có tiền lệ để từng bước hiện thực hóa ý tưởng xây dựng một trường đại học ngoài công lập. Hơn ba thập kỷ đã trôi qua, hành trình lập trường của người Đảng viên bước ra từ khói lửa chiến tranh vẫn gợi nhắc về một phẩm chất đáng quý: Dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Tinh thần ấy cũng là yêu cầu đặt ra với đội ngũ cán bộ, Đảng viên hôm nay trong Kỷ nguyên mới được Bộ Chính trị cụ thể hóa tại Nghị quyết số 24-NQ/TW ngày 22.8.2026.









Bình luận (0)